Almanya’da Ana Dili Türkçe Öğretiminde Kullanılan Ders Kitaplarının İki Dillilik Bağlamında Karşılaştırılması: Sen ve Ben ve Benim Türkçem Örneği
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22563252Anahtar Kelimeler:
Almanya, Türkçe ders kitapları, ana dili öğretimi, iki dillilik, iki dilli çocuklarÖzet
Almanya’da yaşayan Türk kökenli çocuklar, günlük yaşamlarında Türkçe ve Almancayı farklı bağlamlarda kullanan iki dilli bireyler olarak yetişmektedir. Bu durum, ana dili Türkçenin geliştirilmesi ve kültürel bağların sürdürülmesi açısından Türkçe öğretiminde kullanılan ders materyallerinin niteliğini önemli hâle getirmektedir. Bu bağlamda, ders kitaplarında yer alan metinlerin öğrencilerin Türkçe söz varlığını ve anlatım becerilerini destekleme biçimleri ile iki dilli ve iki kültürlü yaşam gerçekliklerini ne ölçüde yansıttıkları önem kazanmaktadır. Bu araştırmanın amacı, Almanya’da ana dili Türkçe öğretiminde kullanılan Sen ve Ben (5. Sınıf) ile Benim Türkçem (5. Sınıf) ders kitaplarını iki dilli öğrencilerin ana dili gelişimi ile dilsel ve kültürel gereksinimleri açısından karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiş; ders kitaplarında yer alan metinler betimsel analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Sen ve Ben ders kitabında Türkçenin doğal ve edebî kullanımını destekleyen söz varlığı, deyim ve kalıp sözler ile kültürel unsurların daha belirgin olduğunu göstermektedir. Benim Türkçem ders kitabında ise Türkçe-Almanca sözcük eşleştirmeleri, iki dilli başlık ve yönergeler ile Almanya’daki iki kültürlü yaşamı yansıtan içeriklerin öne çıktığı belirlenmiştir. Sonuç olarak iki ders kitabının ana dili öğretiminde farklı ancak birbirini tamamlayabilecek özellikler taşıdığı; iki dilli öğrencilere yönelik ders materyallerinde Türkçenin doğal ve zengin kullanımını destekleyen edebî metinlerle öğrencilerin iki dilli ve iki kültürlü yaşam gerçekliklerini dikkate alan unsurların dengeli biçimde bir araya getirilmesinin daha bütüncül bir yaklaşım sağlayabileceği değerlendirilmektedir.
Referanslar
Aksan, D. (2007). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim. Türk Dil Kurumu Yayınları.
Baker, C. (2011). Foundations of bilingual education and bilingualism (5th ed.). Multilingual Matters.
Bialystok, E. (2001). Bilingualism in development: Language, literacy, and cognition. Cambridge University Press.
Bloomfield, L. (1933). Language. Henry Holt and Company.
Bostan, T., & Üstünyer, İ. (2024). Köln’deki Türk kültür ve sanat derneklerinin Türkçeye ve Türk kültürüne katkılarının analizi. International Journal of Social Sciences, 8(35), 249–272. https://doi.org/10.52096/usbd.8.35.13
Canlı, S. (2015). Türkçe ders kitaplarına seçilecek metinlerin belirlenmesinde çocuğa görelik ilkesi. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 1(1), 98–123.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (E. Karadağ, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Cummins, J. (2000). Language, power, and pedagogy: Bilingual children in the crossfire. Multilingual Matters.
Çakır, P. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki öykülerin çocuğa görelik ilkesi açısından incelenmesi. Turkish Studies, 8(1), 1171–1180. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.4249
Dinler, M. E. (2024). 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki öyküleyici metinlerin çocuk edebiyatının temel ögeleri açısından incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 9(2), 264–279. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1569964
Ekinci, A. (Ed.). (2017). Benim Türkçem 5: Çalışma ve ders kitabı. Verlag für Multikulturelle Kommunikation.
Ergin, M. (2013). Türk dil bilgisi. Bayrak Yayınları.
Extra, G., & Yağmur, K. (Eds.). (2004). Urban multilingualism in Europe: Immigrant minority languages at home and school. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781853597800
Grosjean, F. (2010). Bilingual: Life and reality. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/9780674056459
Korkmaz, Z. (2007). Gramer terimleri sözlüğü (genişletilmiş 3. baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
Macnamara, J. (1967). The bilingual’s linguistic performance: A psychological overview. Journal of Social Issues, 23(2), 58–77. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1967.tb00576.x
Onası, Ö., & Karakuş, N. (2023). Metin seçimi bağlamında Türkçe-Almanca iki dilli çocuklara Türkçenin öğretiminde kullanılan okuma metinleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 304–321. https://doi.org/10.29000/rumelide.1346213
Özbay, M. (2006). Türkçe özel öğretim yöntemleri I. Öncü Kitap.
Sever, S. (2020). Çocuk edebiyatı ve okuma kültürü (21. baskı). Tudem Yayınları.
Süverdem, F. B., & Ertek, B. (2020). İki dillilik ve iki kültürlülük: Göç, kimlik ve aidiyet. The Journal of International Lingual, Social and Educational Sciences, 6(2), 183–207. https://doi.org/10.34137/jilses.826142
Tüfekçi Can, D. (2014). Çocuk edebiyatı: Kuramsal yaklaşım. Eğitim Yayınevi.
Yağmur, K. (2006). Batı Avrupa’da Türkçe öğretiminin sorunları ve çözüm önerileri. Dil Dergisi, 134, 26–41.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, G. (Ed.). (2017). Sen ve Ben 5. BVL.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Nesibe Yavascan, Prof.Dr.
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Lisans
Dergimizde yayımlanan makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Bunları yapmakta özgürsünüz:
- Paylaş — Dergide yayımlanan eserleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz. Her türlü amaç için, ticari amaç da dahil
- Uyarla — Her türlü amaç için (ticari amaç da dahil) karıştır, aktar ve mevcut eserin üzerine inşa et her türlü amaç için kullanılabilir.
- Lisans şartlarını yerine getirdiğiniz sürece, lisans sahibi bu özgürlükleri (belirtilen hakları) iptal edemez.
Aşağıdaki şartlar altında:
- Atıf - uygun referans vermeli , lisansa bağlantı sağlamalı ve değişiklik yapıldıysa bilgi vermelisiniz. Bunları uygun bir şekilde yerine getirebilirsiniz fakat bu, lisans sahibinin sizi ve kullanım şeklinizi onayladığını göstermez.
- Ek sınırlamalar yoktur - Lisansın izin verdiği hakları başkaları üzerinde kanunlarla ya da teknolojiyi kullanarak sınırlayamazsınız.
