Türkçe ve Hollandaca Deyim ve Atasözlerinde Aile, Geçim ve Yaşam Temalarının Karşılaştırmalı Analizi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21196954Anahtar Kelimeler:
karşılaştırmalı dilbilim, Türkçe atasözleri, Hollandaca atasözleri, dil ve kültür ilişkisi, kültürel metafor, Deyim ve atasözüÖzet
Türkçe ile Hollandaca arasındaki frazeolojik ilişkileri sistematik biçimde inceleyen bir çalışmanın literatürde bulunmaması, bu araştırmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu makale, söz konusu boşluğu gidermek amacıyla Türkçe ve Hollandacada aile, geçim ve yaşam temalarına ait deyim ve atasözlerinin karşılaştırmalı frazeolojik analizini sunmaktadır. Nitel araştırma yöntemi ve doküman analizi tekniği çerçevesinde yürütülen çalışmada, her iki dilden amaçlı örnekleme yoluyla seçilen toplam yüz deyim ve atasözü; anlam, yapı, metafor kullanımı ve kültürel bağlam boyutlarıyla incelenmiştir. Bulgular, kavramsal metafor teorisi (Lakoff ve Johnson, 1980) ve kültürel boyutlar çerçevesi (Hofstede, 2010) temelinde yorumlanmıştır. Analizler, Türkçe ve Hollandacanın farklı dil ailelerine mensup olmalarına karşın söz konusu temalarda toplamda %72 oranında tam ya da yakın benzerlik sergilediğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte, iki dilin bu temaları anlatırken başvurduğu benzetmeler ve semboller arasında belirgin bir farklılık bulunmaktadır. Türkçe ifadelerde tarım, bozkır kültürü ve İslami ahlak temelli imgeler öne çıkarken, Hollandaca ifadelerde denizcilik, ticaret ve Protestan çalışma ahlakına dayalı imgeler belirleyici olmaktadır. Bu bulgular, dil-kültür ilişkisinin teorik yansımalarını somut verilerle desteklemekte; Türkçe-Hollandaca karşılaştırmalı frazeoloji literatürüne özgün bir katkı sunmakta ve bu alanda yürütülecek ileri araştırmalara zemin hazırlamaktadır.
Referanslar
Aksoy, Ö. A. (1988). Atasözleri ve deyimler sözlüğü (Cilt 1-2). Türk Dil Kurumu Yayınları.
Burger, H. (2010). Phraseologie: Eine Einführung am Beispiel des Deutschen (4. baskı). Erich Schmidt Verlag.
CEFR/D-AOBM. (2021). Diller için Avrupa ortak başvuru metni: Öğrenme, öğretme ve değerlendirme - Tamamlayıcı cilt. Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı Yayınları.
Çobanoğlu, Ö. (2004). Türk halk kültüründe atasözleri. Akçağ Yayınları.
Dobrovol'skij, D., & Piirainen, E. (2005). Figurative language: Cross-cultural and cross-linguistic perspectives. Elsevier.
Eyüboğlu, E. K. (1973). On üçüncü yüzyıldan günümüze kadar şiirde ve halk dilinde atasözleri ve deyimler. Doğan Kardeş Matbaacılık.
Fleischer, W. (1997). Phraseologie der deutschen Gegenwartssprache. Niemeyer Verlag.
Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and organizations: Software of the mind (3. baskı). McGraw-Hill.
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
Mel'čuk, I. (2020). Clichés and idioms. De Gruyter.
Mieder, W. (2004). Proverbs: A handbook. Greenwood Press.
Osland, J. S., & Bird, A. (2000). Beyond sophisticated stereotyping: Cultural sensemaking in context. Academy of Management Executive, 14(1), 65-77.
Sarsılmaz, M. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde atasözleri ve deyimlerin yeri. Uluslararası Dil Eğitimi ve Öğretimi Dergisi, 1(1), 45-58.
Stoett, F. A. (1923). Nederlandsche spreekwoorden, uitdrukkingen en gezegden. W. J. Thieme & Cie.
Taylor, A. (1931). The proverb. Harvard University Press.
Temmerman, T. (2016). On the syntactic regularity of idioms: New evidence from Dutch dialects. CRISSP 10 Konferansı, Brüksel. https://www.crissp.be/wp-content/uploads/2017/01/c10-tanja.pdf (Erişim tarihi: 17 Haziran 2026)
Türk Dil Kurumu. (2024). Atasözleri ve deyimler sözlüğü. https://sozluk.gov.tr (Erişim tarihi: 17 Haziran 2026)
Van Dale Lexicografie. (2020). Groot woordenboek van de Nederlandse taal. Van Dale Uitgevers.
Van Dale Lexicografie. (2022). Van Dale spreekwoordenboek (T. den Boon, Ed.). Van Dale Uitgevers.
Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, F., ve Buzlukluoğlu, A. (2014). ÇOMÜ TÖMER'de Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin motivasyon kaynakları ve sorunları. Turkish Studies, 9(6), 1181-1196.
Yurtbaşı, M. (t.y.). Sınıflandırılmış Türk atasözleri. Özdemir Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Fatih Cakmakci, Assist.Prof. Dr. Elif Derya Özdemir
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Lisans
Dergimizde yayımlanan makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Bunları yapmakta özgürsünüz:
- Paylaş — Dergide yayımlanan eserleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz. Her türlü amaç için, ticari amaç da dahil
- Uyarla — Her türlü amaç için (ticari amaç da dahil) karıştır, aktar ve mevcut eserin üzerine inşa et her türlü amaç için kullanılabilir.
- Lisans şartlarını yerine getirdiğiniz sürece, lisans sahibi bu özgürlükleri (belirtilen hakları) iptal edemez.
Aşağıdaki şartlar altında:
- Atıf - uygun referans vermeli , lisansa bağlantı sağlamalı ve değişiklik yapıldıysa bilgi vermelisiniz. Bunları uygun bir şekilde yerine getirebilirsiniz fakat bu, lisans sahibinin sizi ve kullanım şeklinizi onayladığını göstermez.
- Ek sınırlamalar yoktur - Lisansın izin verdiği hakları başkaları üzerinde kanunlarla ya da teknolojiyi kullanarak sınırlayamazsınız.
